U dijagnostici malignih promjena uzima se citološki bris sa površine i iz kanala grlića materice koji predstavlja ¨skrinig¨ test za rano otkrivanje ćelijskih promjena koje prethode karcinomu. Materijal se odmah fiksira a potom se pristupa bojenju po metodi Papanikolau. Poslije bojenja slijedi mikroskopska analiza čija se konačna ocena zasniva na morfološkim osobinama ćelija i celokupnom utisku koju pruža razmaz. Uzimanje brisa je bezbolno i traje veoma kratko. Svaka polno aktivna žena posle 17 -e godine trebalo bi barem 1 x svake 2 godine da prekontroliše Papanikolau bris.

Tipovi špatula za briseva

Tehnika uzimanja brisa

Za uspješan pregled citološkog preparata po metodi Papanikolau neophodno je tehnički ispravno uzimanje brisa što uključuje dovoljan broj ćelija koje omogućavaju vjerodostojnu analizu. Papanikolau bris treba uzeti 5 - 7 dana posle seksualne apstinencije odnosno menstruacije a prije uzimanja brisa zabranjena su vaginalna ispiranja u cilju obezbjeđenja dovoljnog broja ćelija. Citolog koji vrši pregled dužan je da u slučaju nedovoljnog broja ćelija za analizu vrati preparat na ponovno uzimanje.

CIN 3 promene

Plocice sa brisevima

Citološki izveštaji saopštavaju se u formi opisa preparata pri cemu se koristi Papanikolau klasifikacija koja se svrstava u 5 grupa.

Izveštaj - Papanikoau citološki bris / GAK - N.Sad

Papanikolau bris I i II grupa podrazumijevaju uredan ili normalan nalaz. Grupa III je sumnjiv nalaz i zahtijeva liječenje eventualno prisutne upale grlića materice i kontrolu brisa kao i obavezan kolposkopski pregled. Ukoliko III grupa perzistira i pored liječenja ili su prisutne ¨sumnjive¨ kolposkopske slike potrebno je uzeti ciljanu biopsiju ili izvršiti kiretažu kanala grlića materice. Kada su prisutne IV ili V grupa indikovana je hitna biopsija. Primjenom samo citološkog pregleda brisa sa grlića materice tačnost dijagnoze se postiže u 79 % slučajeva.

Kolposkopski pregled grlića materice je uz citološki Papanikolau bris primarni ¨skrining¨ metod u dijagnostici karcinoma grlića materice. Tačnost kolposkopije kao samostalne metode je 87 % a u zajednici sa citologijom 98 %.

Kolposkop

Kolposkop je stereoskopski binokularni instrument kojim se pod uvećanjem 6 - 40 x posmatra sluzokoža grlića materice ali i ostalih organa donjeg dijela genitalnog trakta - vulve i vagine. U rutinskoj primeni najviše se primjenjuje uvećanje od 10 x a zeleni filter, kao dodatak, omogućava dijagnostiku finih promena na malim krvnim sudovima. Pre kolposkopskog pregleda površina koja se posmatra premazuje se sa 3-5 % rastvorom sirćetne kiseline ili 0,9 % fiziološkim rastvorom (NaCl). Kiselina dovodi do toga da tkivo nabubri, posebno abnormalni i cilindrični epitel, pa se lakše razlikuje od normalnog zdravog epitela. U primjeni je čitav niz klasifikacija kolposkopskih nalaza a najviše se koristi Rimska klasifikacija iz 1990 godine koja sve kolposkopske slike dijeli u 5 grupa: normalan kolposkopski nalaz, abnormalni kolposkopski nalaz, kolposkopski sumnjiv invazivni karcinom, nezadovoljavajuci kolposkopski nalaz i raznovrsni kolposkopski nalazi. U kolposkopiskoj dijagnostici poseban znacaj pridaje se abnormalnom nalazu kao mogucem markeru za ¨intraepitelijalne neoplazije - CIN ili SIL ¨. Klasifikacija abnormalnih kolposkopskih nalaza posmatra odvojeno promjene unutar i izvan transformacione zone i ukljucuje sledece :

- Aceto-white epitel (ravan ili mikropapilaran)
- Punktaciju
- Mozaik
- Leukoplakiju
- Jod negativan epitel
- Atipicna vaskularizacija

U slučajevima kada je prisutan abnormalni kolposkopski nalaz koji je udružen sa III, IV ili V grupom Papanikolau citološkog brisa neophodno je uzeti bioptickin uzorak tkiva na patohistološku analizu u cilju potvrde ili isključenja CIN-a ili karcinoma grlića materice.

Leukoplakija

Atipicna vaskularizacija

Preostale dijagnostičke metode obuhvataju primjenu ciljane biopsije pod kontrolom kolposkopa, kiretažu kanala grlića materice i dijagnostičku konizaciju. Definitivna dijagnoza karcinoma grlića materice i CIN-a postavlja se tek posle histološkog pregleda bioptičkih uzoraka uzetih sa sumnjivih mesta. Indikacija za biopsiju je III-V grupa Papanikolau brisa i prisustvo abnormalnih (sumnjivih) kolposkopskih slika. Biopsiji prethodi Šilerova proba koja se sastoji u premazivanju površine grlica materice 1 % Lugolovim rastvorom joda. Mehanizam dejstva joda je bojenje zdravog epitela koji sadrži glikogen tamno braon bojom. Efekat je prolazan i traje do 15 minuta i nema dejstva na cilindrične ćelije koje ne sadrže glikogen. Na ovaj način se označavaju svijetla neobojena mjesta koja karakterišu prisustvo izmenjenog epitela koji ne sadrži glikogen odakle se uzima biopsija. Ukoliko je promjena lokalizovana unutar kanala grlića materice i nije dostupna vizuelnom ili kolposkopskom pregledu a nalaz Papanikolau brisa uzetog iz unutrašnjosti kanala je III-V grupa, potrebno je sprovesti kiretažu kanala grlića materice i pregledati dobijeni materijal. Najagresivnija dijagnosticka metoda je konizacija koja podrazumijeva isecanje dijela grlića materice u obliku ¨kupe¨ koja zadire u kanal i istovremeno obezbeđuje najadekvatniji materijal za postavljanje tačne dijagnoze. Konizacija se u terapijske svrhe radi u cilju liječenja CIN-a ali ima primjenu i kao dijagnostička metoda. Istovremeno, ona predstvalja i najširu formu biopsije grlića materice.

Dijagnosticka konizacija grlica materice