|
Metode prevencije
Metode ili postupci u prevenciji raka grlića materice obuhvataju uklanjanje ili svođenje na minimum postojećih faktora rizika za nastanak karcinoma. Najznačajniji postupci obuhvataju izbjegavanje ranog stupanja u polne odnose (do 18 god) i većeg broja seksualnih partnera, kontraceptivnu zaštitu primenom prezervativa, održavanje redovne seksualne higijene i liječenje prisutnih genitalnih infekcija. Posebno je bitno sprovođenje redovnih ginekoloških pregleda barem 1 x u 2 godine sa kolposkopskim pregledom i uzimanjem Papanikolau citološkog brisa. Neophodno je istovremeno liječenje svih prisutnih infekcija genitalnog trakta kod oba partnera.
Zaključak  Intraepirtelijalne neoplazije (CIN ili SIL) prethode nastanku raka grlića materice od koga svake godine u Srbiji oboli preko 2000 žena.
Intraepitelijalne neoplazije i rak grlića materice u oko 90 % slucajeva uzrokovani su infekcijom humanim papiloma virusima . Najznačajniji faktori rizika za nastanak raka grlica materice ukljucujuju : rano stupalnje u polne odnose, veći broj seksualnih partnera, infekciju sa HPV visokog onkogenog potencijala (tip 16/18) i izbegavanje redovnih ginekoloških pregleda. Metode prevencije obuhvataju uklanjanje riziko-faktora i sprovodenje redovnih ginekoloških i kolposkopskih pregleda sa uzimanjem citološkog Papanikolau brisa svake 2 godine. Rizik ponovne pojave bolesti na grliću materice posle potpunog lecenja CIN-a ili SIL-a iznosi 10 %. 
PLANIRANJE PORODICE
I REPRODUKTIVNO ZDRAVLJE
A. DEFINICIJA PLANIRANJA PORODICE
,,Sve osobe imaju pravo da slobodno i odgovorno odlučuju o broju djece i vremenu kada će ih imati i treba da su im dostupne informacije, obrazovanje i sredstva za ostvarivanje ovog prava “Uloga muškarca i žene u planiranju porodice je ravnopravna. Tako važan događaj, kao što je planiranje rađanja novog člana, ne treba prepuštati slučaju. Treba planirati željenu decu, onda kada smo sigurni da su naša veza ili brak stabilni i da oba partnera žele djete. Rađanje djeteta ne treba koristiti kao način da se očuva neuspješna veza, jer to najčešće ne uspeva. Dijete ne bi trebalo da bude plod bilo kog seksualnog čina, već plod ljubavi i zajedničke odluke oba partnera.
Pravo svake žene i svakog muškarca je da donese odluku o veličini sopstvene porodice, o broju djece i o razmaku između trudnoća
Zdravstveni cilj planiranja porodice :
§ praćenje polnog razvoja i sazrevanja § formiranje zdrave seksualnosti § razvoj odgovornosti kod osoba oba pola § ostvarenje reproduktivnih namjera na zdrav
i željen način § sprečavanje oboljenja i povreda u vezi sa
seksualnošću i reprodukcijom
Prednosti planiranja porodice § zaštita zdravlja žena § kvalitetnije roditeljstvo, lično i
profesionalno ostvarivanje § bolji uslovi za razvoj djece § preveniranje polno-prenosivih infekcija § harmonični odnosi u porodici
Obilježja savremenog pristupa planiranju porodice
- zdravstveni aspekt- § cjelovitost u zaštiti reproduktivnog zdravlja
- efikasna i bezbjedna kontrola rađanja
- zaštita zdravlja majke i djeteta
- prevencija polno-prenosivih infekcija § kvalitetna zdravstvena usluga
- mreža službi za planiranje porodice
- dobra organizacija, visoka efikasnost
- kvalitetan individualni savjetodavni rad
ELEMENTI INDIVIDUALNOG SAVJETOVANJA U PLANIRANJU PORODICE
G – Prijem uz razvoj odnosa povjerenja A – Pitati za potrebe, okolnosti, strahove T – Informisati o relevantnim temama H – Pomoći u izboru E – Objasniti kako se koristi R – Dogovoriti se o ponovnoj posjeti
Ciljne grupe u programu planiranja porodice § parovi u plodnom periodu života
- kontrola rađanja efikasnom kontracepcijom
- priprema žene za abortus,
- postabortusno savjetovanje § trudne žene
- optimalan tok trudnoće, porođaja, puerperijuma
- rađanje zdravog novorođenčeta
- rani rast i razvoj dojenčeta §mladi ljudi oba pola
- sprječavanje neplanirane trudnoće
- prevencija polno-prenosivih infekcija
- pravovremeno ispitivanje i lječenje §parovi bez djece
- ispitivanje uzroka infertiliteta
- pomoć u realizaciji reproduktivnih želja
Obaveze ljekara u odnosu na planiranje porodice
§ svestranost u pristupu § kontinuirano inoviranje znanja § prihvatanje prednosti i ograničenja
moderne kontracepcije § kvalitetno individualno savjetovanje § motivaciju za rad § timski rad i saradnja između različitih
nivoa zdravstvene zaštite
B. DEFINICIJA I PODJELA KONTRACEPCIJE
Skup mjera i postupaka pomoću kojih se, u određenom momentu, a svakako prije implantacije blastociste u endometrijum, prekida prirodni proces reprodukcije
§Redovna (reverzibilna, ireverzibilna) §Vanredna (hormonska, intrauterina)
PREDNOSTI KORIŠĆENJA SAVREMENE KONTRACEPCIJE
§Smanjivanje broja neželjenih trudnoća i indukovanih abortusa §Prednosti samog metoda:
* Kondom – pruža zaštitu od PPI
* Oralna kontracepcija – smanjuje rizik za razvoj
zapaljenja unutrašnjih polnih organa i nastanak
neoplazmi uterusa i ovarijuma
* Sterilizacija žene – štiti od zapaljenja unutrašnjih
polnih organa i smanjuje rizik za razvoj
karcinoma ovarijuma
KARAKTERISTIKE KONTROLE RAĐANJA U CRNOJ GORI § Tradicionalna kontrola rađanja § Veliki broj abortusa § Nedovoljna informisanost stanovništva § Otpori prema modernoj kontracepciji § Nedovoljno angažovanje zdravstvene službe
SAVJETOVANJE O KONTRACEPCIJI § Obaveza svih zdravstvenih radnika, ne
samo ginekologa § Izvodi se uz korišćenje GATHER tehnike § Informacije treba da budu:
* razumljive
* bez puno detalja
* usmjerene (u zavisnosti od želja korisnika,
godina života, reproduktivnog stadijuma)
SADRŽAJ SAVJETODAVNOG RAZGOVORA
§ EFIKASNOST (broj trudnoća god. na 100 žena) § PREDNOSTI I NEDOSTACI § NEŽELJENI EFEKTI I KOMPLIKACIJE § NAČIN KORIŠĆENJA § ZAŠTITA OD POLNO PRENOSIVIH INFEKCIJA § DOGOVOR O NAREDNOJ POSJETI
HORMONSKA KONTRACEPCIJA
•DJELOVANJE - inhibija ovulacije •VRSTE - oralni (kombinovani, progestinski)
- injekcije, implanti
- flasteri •PREDNOSTI - zaštita opšteg zdravlja žene
- očuvanje reproduktivne funkcije
- zaštita od malignih procesa •SPOREDNI EFEKTI – krvavljenje, napetost u dojkama,
glavobolje •RIZICI - kardiovaskularna oboljenja
- oboljenja jetre
- kancerogeni efekti •POVRATAK PLODNOSTI - brz i potpun •UTICAJ NA POTOMSTVO - ne postoji
MATERIČNI ULOŽAK - SPIRALA
•DJELOVANJE - inhibija oplodnje i začeća •VRSTE - neutralne
- sa dodatkom bakra
- hormonski nosači •PREDNOSTI - visoka kontraceptivna efikasnost
- lokalno delovanje
- neopterećujuća, dugotrajna zaštita •SPOREDNI EFEKTI – ponekad obilnije menstuacije •RIZICI - zapaljenje unutrašnjih polnih organa •POVRATAK PLODNOSTI - brz i potpun •UTICAJ NA POTOMSTVO - ne postoji
VOLJNA STERILIZACIJA
•DJELOVANJE - mehanička prepreka između spermatozoida i jajne ćelije
•KORISNIK - žena ili muškarac •VRSTE - hirurški metodi (jajovodi, semevodi)
- nehirurške tehnike (hemikalije, silikon)
•PREDNOSTI - visoka kontraceptivna efikasnost
- odsustvo sistemskih efekata
- zaštita od malignih procesa
•SPOREDNI EFEKTI – retke komplikacije operativnog zahvata •RIZICI – kajanje zbog trajnog gubitka plodnosti
POSTKOITALNA KONTRACEPCIJA
•DJELOVANJE - inhibija oplodnje i začeća •VRSTE - hormonska (kombinovana, progestinska)
- materični uložak – spirala •VREME PRIMJENE - tokom 72 sata (5 dana) od polnog odnosa
•PREDNOSTI - sprečavanje neželjene trudnoće
- podrška pri korišćenju kondoma •SPOREDNI EFEKTI - krvavljenje, mučnina, napetost u
dojkama (hormonska)
- bolovi, krvavljenje (spirala) •RIZICI – ne postoje •UTICAJ NA POTOMSTVO - ne postoji
Mehanička sredstva zaštite:
 Muški kondom
Koliko je efektan?
Ukoliko se koristi u skladu sa instrukcijama efektivnost je 98%. To znači da 2 žene od 100 zatrudni u roku od jedne godine. Ukoliko se ne koristi u skladu sa instrukcijama šansa da žena zatrudni je veća.
Prednosti
Štiti oba partnera od seksualno prenosivih bolesti uključujući HIV.
Mane
Postoji mogućnost da sklizne ili se pocijepa, ukoliko se ne koristi pravilno.
Komentari
Pri svakom seksualnom odnosu potrebno je da se koristi novi kondom.
Mora biti stavljen prije kontakta muškog i ženskog polnog organa.
Obavezno provjeriti rok upotrebe koji se nalazi na pakovanju.
Muškarac treba da se povuče čim ejakulira i da pazi da ne prospe spermu iz kondoma.
Proizvodi koji su bazirani na ulju ne bi trebalo da se koriste sa lateks kondomima, s obzirom na to da postoji mogućnost da se oštete, što nije slučaj sa kondomima od poliuretana.
Ne treba kupovati kondome na trafikama, posebno ako su oni bili duže vrijeme izloženi suncu. Kupujte kondome u apotekama. Ne držite kondome u svojim džepovima, i ne zaboravite da kondomoma ne odgovara topla i vlažna sredina, da se oni u takvim uslovima kvare.
 Ženski kondom
Koliko je efektan?
Ukoliko se koristi po priloženim pravilima efektivnost je 95%. To znači da 5 žena od 100 zatrudni u roku od jedne godine. Ukoliko se ne koristi u skladu sa instrukcijama, šanse da žena zatrudni su veće.
Kako djeluje?
Kondom koji je napravljen od poliuretana zatvara ženski polni organ sa spoljašnje strane, što sprečava spermu da prodre u vaginu.
Prednosti
Može biti stavljen u svako doba prije seksualnog odnosa.
Može zaštiti oba partnera od seksualno prenosivih bolesti uključujući i HIV.
Proizvodi na bazi ulja se mogu korististi sa ženskim kondomima.
Mane
Potrebno je postarati se da muški polni organ penetrira u kondom, a ne između kondoma i ženskog polnog organa.
Može iskliznuti.
NOVI METODI KONTRACEPCIJE NAMENJENI ŽENAMA
§Kontraceptivni flaster (”Ortho Evra”) §Vaginalni prsten (”Nuva Ring”) §Kontraceptivni implant (”Implanon”) §Progestinski IUU (”Mirena”) §”Seasonale”, ”Lunelle”, ”Norplant II”, ”Persona”, nehirurška voljna sterilizacija, GnRH agonisti, ”Buffer gel”, ”FemCap”,
”B-Oval”, vakcina protiv sperme
NOVI METODI KONTRACEPCIJE NAMENJENI MUŠKARCIMA
§Inhibicija produkcije spermatozoida
- oralna kontracepcija
- injekcije i implanti §Ometanje funkcije spermatozoida
- implanti-izvori struje u vas deferensima §Onemogućavanje transporta spermatozoida
- hemijskim agensima
- silikonskim cilindrima
|
