Prenošenje HIV-a

Osnovni način prenošenja HIV infekcije je seksualnim putem. To je prirodan način za prenošenje i predstavlja najveći problem u spriječavanju širenja infekcije. Prenošenje seksualnim kontaktom je problem jer je seksualni nagon, poslije nagona samoodržavanja, najjače ispoljen nagon i to posebno kod mladih osoba. Ove osobe su u isto vrijeme i najugroženije i predstavljaju oko 90% oboljelih u dobu od 15 do 45 godina starosti, kako muške tako i ženske populacije. U spermatičnoj tečnosti muškarca, kao i u vaginalnom sekretu žena, koji su inficirani, nalazi se veliki broj ćelija inficiranih HIV- om. Može se smatrati da je dovoljno da jedna ćelija inficirana HIV- om prodre u organizam i dođe do limfnih organa i dovede do infekcije HIV- om sa svim već opisanim posljedicama. Kada je u pitanju vaginalni seksualni odnos, HIV se lakše prenosi sa muškarca na ženu jer je vaginalna sluzokoža mnogo osjetljivija i lakše se prenosi pa stvaraju mikropovrede zahvaljujući kojima virus iz sperme dospijeva u krvotok žene. Najrizičnijim se smatra analni seksualni odnos jer je predio analnog otvora i ratkuma bogat krvnim sudovima a sluzokoža je tanka i podložna povredama. Oralni seksualni odnos se takođe smatra rizičnim i to kod oba partnera stim što je aktivni partner u većem riziku u odnosu na pasivnog.

Pored ovog, prirodnog načina prenošenja, HIV se može prenijeti i krvlju (upotrebom istog šprica za ubrizgavanje droga, ubodom medicinskog radnika/ce prilikom hiruške intervencije ili davanja injekcija osobama koje su inficirane HIV- om, bratimljenjem, tetoviranjem, tokom porođaja novorođenčadi u HIV pozitivnoj majci). Danas se sva krv testira na HIV i posebnim termičkim postupkom obrađuje, te je rizik od infekcije putem transfuzije krvi i krvnih derivata ekstremno mala. Prenošenje preko transfuzije krvi ili krvnih derivata praktično je onemogućeno jer se i krv, kao i tkiva i organi za transplataciju uzimaju samo od osoba koje nisu HIV inficirane. U našoj zemlji od 1987. godine zakonski je regulisana kontrola svih produkata krvi, tkiva i organa na HIV.

Treći mogući način transmisije HIV- a je vertikalnim putem tj. sa inficirane majke na plod u trudnoći, prilikom porođaja ili prilikom dojenja, putem majčinog mlijeka. U novije vrijeme trudnice zaražene HIV- om podvrgavaju se antiretrovirusnoj terapiji i tada je vjerovatnoća rađanja HIV inficirane djece 1-5%, za razliku od slučajeva gdje nije upotrijebljena terapija kada taj procenat iznosi oko 30%. Uzimanje lijeka zidovudina (AZT) tokom trudnoće značajno će smanjiti rizik prenošenja HIV- a na dijete. Ukoliko se takvo liječenje kombinuje s carskim rezom, rizik infekcije se može svesti na 1%.

Definitivno je utvrđeno da se HIV infekcija ne prenosi:
rukovanjem, poljupcem, korišćenjem istih prostorija (stan, kancelarija, škola), korišćenjem istog telefona, kompjutera, korišćenjem zajedničkog pribora za jelo, korišćenjem istog pribora za piće, spavanjem u istom krevetu, grljenjem, korišćenjem istog kupatila, peškira i ubodom insekta.

Tečnosti u kojima je najveća koncentracija virusa i preko kojih se najlakše može prenijeti su:
krv i krvni derivati, sperma, vaginalni sekret, majčino mlijeko, cerumen (ušna mast) i likvor (moždano-moždinska tečnost).

Iako su naučnici otkrili HIV u slini zaraženih osoba, nema dokaza da se virus može prenijeti putem sline. Laboratorijska istraživanja su pokazala kako slina sadrži prirodne sastojke koji inaktiviraju virus. Studije su takođe pokazale kako ne postoje dokazi da se HIV prenosi poljupcem u obraz ili tzv. »dubokim poljupcem«. Naučnici takođe nijesu pronašli dokaze da se HIV prenosi znojenjem, suzama, urinom ili stolicom. Istraživanja u porodicama u kojima živi osoba inficirana HIV- om jasno su pokazale da se virus ne prenosi zajedničkim korištenjem pribora za jelo, ručnika, posteljine, bazena ili telefonske slušalice. HIV se ne prenosi ubodom komaraca i ostalih insekata. Osoba koja već ima neku polnu bolest poput klamidijske infekcije, kapavca ili herpesa, podložnija je infekciji HIV- om kada spava sa zaraženom osobom.